Hoạt động giám sát là một trong những chức năng cơ bản, thể hiện rõ vai trò của Hội đồng nhân dân với tư cách là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương. Trong các hình thức giám sát của HĐND, việc xem xét báo cáo công tác của Thường trực HĐND, UBND, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân và cơ quan Thi hành án dân sự cùng cấp có vị trí đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là dịp để đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ của các cơ quan nhà nước ở địa phương mà còn là cơ sở để HĐND xem xét hiệu quả thực thi pháp luật, hiệu lực quản lý nhà nước, mức độ hoàn thành các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và việc thực hiện các nghị quyết của HĐND đã ban hành.

Thực tiễn hoạt động của HĐND tỉnh Lạng Sơn nhiệm kỳ 2021 - 2026 cho thấy, chất lượng giám sát thông qua xem xét báo cáo công tác có ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của HĐND. Nếu việc xem xét báo cáo chỉ dừng lại ở đánh giá kết quả đạt được, chưa làm rõ những hạn chế, nguyên nhân và trách nhiệm của cơ quan, đơn vị thì hiệu quả giám sát sẽ chưa cao. Ngược lại, khi hoạt động này được tổ chức bài bản, khoa học, gắn với thẩm tra chuyên sâu, chất vấn, giải trình và theo dõi việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát thì sẽ tạo được những chuyển biến rõ nét trong công tác quản lý, điều hành của các cơ quan nhà nước.

Nhận thức rõ yêu cầu đó, trong nhiệm kỳ vừa qua, HĐND tỉnh Lạng Sơn đã không ngừng đổi mới nội dung và phương thức hoạt động theo hướng thực chất, hiệu quả. Công tác chuẩn bị kỳ họp được thực hiện từ sớm; sự phối hợp giữa Thường trực HĐND tỉnh với UBND tỉnh, các cơ quan tư pháp, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh và các cơ quan liên quan ngày càng chặt chẽ hơn. Đặc biệt, hoạt động thẩm tra của các Ban HĐND tỉnh được chú trọng đổi mới theo hướng tăng tính phản biện, bám sát thực tiễn và đề cao chính kiến của cơ quan thẩm tra. Trước mỗi kỳ họp, các Ban HĐND tỉnh đều tổ chức khảo sát thực tế, làm việc với các cơ quan, đơn vị liên quan, nghiên cứu kỹ báo cáo, đối chiếu số liệu với kết quả giám sát chuyên đề, phản ánh của cử tri và tình hình thực tiễn tại địa phương. Nhờ đó, các báo cáo thẩm tra không chỉ dừng ở việc nhận xét chung mà đã tập trung phân tích những tồn tại, hạn chế, làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm và đề xuất giải pháp cụ thể.

Cùng với việc nâng cao chất lượng thẩm tra, HĐND tỉnh đã tập trung đổi mới hoạt động kỳ họp theo hướng tăng tính nghị trường, phát huy dân chủ và trách nhiệm của đại biểu. Thời gian trình bày báo cáo được rút ngắn, dành nhiều thời gian hơn cho thảo luận, chất vấn và giải trình. Các vấn đề được đưa ra xem xét không chỉ là những kết quả nổi bật mà còn tập trung vào những tồn tại, hạn chế, những lĩnh vực còn nhiều khó khăn, vướng mắc hoặc được cử tri và Nhân dân quan tâm. Qua đó, việc xem xét báo cáo công tác không còn mang tính thủ tục mà thực sự trở thành một hoạt động giám sát có chiều sâu, góp phần nâng cao trách nhiệm giải trình của các cơ quan chịu sự giám sát.

Một trong những kinh nghiệm được rút ra từ thực tiễn hoạt động của HĐND tỉnh Lạng Sơn là hiệu quả giám sát không chỉ thể hiện ở việc phát hiện vấn đề hay ban hành kiến nghị mà quan trọng hơn là kết quả thực hiện các kiến nghị đó trong thực tế. Vì vậy, HĐND tỉnh luôn quan tâm thực hiện đồng bộ giữa giám sát tại kỳ họp với giám sát chuyên đề, khảo sát thực tế, giải trình và tái giám sát. Trong nhiệm kỳ, Thường trực HĐND tỉnh đã tổ chức 12 cuộc giám sát; các Ban HĐND tỉnh tổ chức 52 cuộc giám sát và trên 100 cuộc khảo sát thực tế. Qua giám sát đã ban hành 1.113 kiến nghị đối với UBND tỉnh, các sở, ngành và địa phương; trên 91% kiến nghị đã được giải quyết hoặc thực hiện xong. Kết quả này cho thấy sự chuyển biến tích cực trong trách nhiệm thực hiện kiến nghị giám sát của các cơ quan, đơn vị, đồng thời khẳng định hiệu quả của việc theo dõi, đôn đốc và tái giám sát sau giám sát.

Từ thực tiễn nhiệm kỳ 2021 - 2026 có thể thấy, để nâng cao chất lượng giám sát thông qua xem xét báo cáo công tác cần tiếp tục đổi mới tư duy giám sát theo hướng lấy hiệu quả thực hiện nhiệm vụ và kết quả phục vụ Nhân dân làm thước đo. Hoạt động xem xét báo cáo phải đi vào bản chất của vấn đề, tránh đánh giá chung chung, hình thức; đồng thời cần phát huy hơn nữa vai trò của hoạt động thẩm tra, chất vấn và giải trình trong việc làm rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và cá nhân liên quan. Bên cạnh đó, cần tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số trong hoạt động giám sát; nâng cao chất lượng đội ngũ đại biểu và tiếp tục phát huy vai trò phối hợp giữa HĐND với UBND, các cơ quan tư pháp, MTTQ và các cơ quan liên quan.

Trong bối cảnh tiếp tục xây dựng chính quyền địa phương tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả và đẩy mạnh chuyển đổi số hiện nay, yêu cầu đối với hoạt động giám sát của HĐND ngày càng cao. Thực tiễn từ HĐND tỉnh Lạng Sơn cho thấy, khi hoạt động xem xét báo cáo công tác được thực hiện nghiêm túc, thực chất, gắn với trách nhiệm giải trình và theo dõi việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát thì sẽ góp phần quan trọng nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy nhà nước ở địa phương, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới và củng cố niềm tin của cử tri, Nhân dân đối với cơ quan dân cử.

 (Trích bài tham luận phục vụ Hội nghị triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026-2031 do Ủy ban công tác Đại biểu tổ chức).

Thanh Tùng